Przyczyny wybuchu II wojny światowej

Geneza II wojny światowej


Przyczyny wybuchu II wojny światowej są silnie zróżnicowane, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę niejednoznaczność określania zakresu czasowego konfliktu. Inaczej będą wyglądać w przypadku starcia na froncie azjatyckim, a inaczej w przypadku Europy. Mimo tego można ustalić pewne wspólne tendencje uwidoczniające się niezależnie od obszaru geograficznego. Na plan pierwszy wysuwają się powojenny rewizjonizm, militarny imperializm, konflikty graniczne, powstanie zbrodniczych ideologii i wreszcie czynnik społeczny, który w dużym stopniu uzależniony był od dobrobytu ekonomicznego i załamań gospodarczych.

Adolf Hitler i oś zła

Pierwszą i podstawową przyczyną wybuchu II wojny światowej była niewątpliwie ekspansja ideologii nazistowskiej w Niemczech. To właśnie Niemcy stały się osią, wokół której rozgrywały się największe dramaty państw Europy. Militarnemu imperializmowi III Rzeszy towarzyszyła silna indoktrynacja społeczeństwa i jednoczenie go w poczuciu buntu i nienawiści. U podstaw niezadowolenia niemieckiego społeczeństwa leżały silnie zakorzenione przeświadczenie o niesprawiedliwych rozwiązaniach przyjętych po zakończeniu I wojny światowej. Rewizja granic, konieczność spłacenia reparacji wojennych, wreszcie problem bezrobocia i kryzysu ekonomicznego przyczyniły się do radykalizacji poglądów i otworzyły drogę do władzy ekstremalnym ruchom politycznym. W konsekwencji w wyborach powszechnych 1932 roku najwięcej głosów otrzymała partia nazistowska NSDAP. Swoje społeczne poparcie zbudowała na hasłach rewizji postanowień traktatu wersalskiego, odbudowy gospodarczej, militarnej, społecznej i moralnej państwa niemieckiego oraz zniszczenia wrogów zagrażających społeczeństwu. Za takich nazistowska propaganda uważała przede wszystkim Żydów. Antysemityzm sam w sobie nie był przyczyną wybuchu II wojny światowej, ale stał się niezwykle ważnym czynnikiem dynamizującym akcje niemieckich nazistów.

Oczywistą winę za imperialne zapędy III Rzeszy ponoszą nazistowskie władze i naród niemiecki, który wyraził powszechną zgodę na rządy Adolfa Hitlera i jego popleczników. Masowość ruchu nazistowskiego oraz długotrwałe poparcie dla działań NSDAP, w tym kolejnych zbrodni, są dowodami odpowiedzialności Niemców. Z punktu widzenia polityki międzynarodowej winą za brak zdecydowanej reakcji na niemiecki imperializm obarczyć należy uczestników konferencji monachijskiej - Wielką Brytanię, Francję i Włochy. Dwa pierwsze państwa prowadziły względem Niemiec nieskuteczną politykę łagodzenia (z ang. Appeasement), przyzwalając na remilitaryzację Nadrenii, zabór Austrii, Czechosłowacji, a wreszcie na agresję przeciwko Polsce. Imperializm nie był jedynie domeną III Rzeszy, bowiem stał się także elementem doktryny włoskiej, japońskiej i radzieckiej. Świadczy o tym zaborcza polityka każdego z wymienionych krajów, szczególnie wyraźna w japońskiej ekspansji na kontynencie azjatyckim oraz włoskiej agresji w Afryce Wschodniej i na Półwyspie Bałkańskim. Także w tych przypadkach zabrakło stanowczej interwencji świata, w tym nieudolnej, pozbawionej mocy sprawczej organizacji międzynarodowej Ligi Narodów.

Europa jak kocioł

Nie należy także bagatelizować starcia dwóch totalitarnych ideologii - nazizmu i komunizmu. Zatrzymanie bolszewickiej rewolucji w 1920 roku nie oznaczało zakończenia eksportu ideologii komunistycznej do innych krajów. Związek Radziecki kontynuował swoją misję zarówno w okresie dwudziestolecia międzywojennego, jak i po zakończeniu II wojny światowej, instalując socjalistyczne władze w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Konflikt między dwiema przeciwstawnymi doktrynami politycznymi został zażegnany tuż przed wojną w wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow, jednakże czasowe przymierze było jedynie doraźnym rozwiązaniem obliczonym na kooperację przeciwko wspólnemu wrogowi.


Duży wpływ na narastanie tendencji konfliktowych miały spory graniczne w Europie, które były konsekwencją nieuregulowania statusu wielu linii demarkacyjnych po I wojnie światowej. Liczne roszczenia terytorialne komponowały się z powstawaniem ruchów narodowych, w tym separatyzmami mniejszości etnicznych. Brak politycznych możliwości przeciwdziałania tendencjom odśrodkowym prowadził do konfliktu militarnego.

W budowaniu przyczyn wybuchu II wojny światowej ważną rolę odgrywał również czynnik społeczny. Rewolucja klasowa i polityczna były efektem niezadowolenia mas, błędnej polityki rządzących oraz kryzysu ekonomicznego. Efekty załamania gospodarczego wzmocniły poczucie dezintegracji, przyczyniając się do radykalizacji obywateli. Populistyczne hasła fundamentalnych doktryny padały na podatny grunt w obliczu biedy, głodu, braku pracy i perspektyw.


Polecamy


Patronat


Recenzje